Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

Araştırmacılar farelerin frontal korteksindeki sinapsları üç boyutlu elektron mikroskobuyla inceledi. Akut uyku yoksunluğu ve yaklaşık beş günlük kronik uyku kısıtlamasının ardından astrositlerin fagositoz faaliyetinin arttığı görüldü. İlginç şekilde bu faaliyet özellikle daha büyük ve yoğun kullanılan sinapsların presinaptik bileşenlerinde gerçekleşiyordu. Araştırmacılar bunun beynin “sağlıklı hücrelerini yemesi” yerine, uzun süreli uyanıklık nedeniyle yoğun kullanılan sinapsların aşınmış bileşenlerini temizleyen bir bakım ve geri dönüşüm mekanizması olabileceğini düşünüyor.

Kronik uyku kısıtlamasında ise farklı bir bulgu daha ortaya çıktı. Beynin bağışıklık sistemi hücreleri olarak görev yapan mikroglialarda aktivasyon belirtileri ve sinaptik parçaların fagositozunda artış gözlendi. Buna karşılık kısa süreli uyku yoksunluğunda aynı mikroglial aktivasyon belirgin değildi ve araştırmacılar beyin omurilik sıvısında açık bir nöroinflamasyon işareti de saptamadı. Bilim insanları uzun süre devam eden düşük düzeyli mikroglial aktivasyonun beynin başka hasarlara karşı hassasiyetini artırabileceği ihtimaline dikkat çekiyor.

Ancak bu araştırmadan “bir gece az uyumak beyninizi yok ediyor” veya “uykusuzluk doğrudan Alzheimer’a neden oluyor” sonucu çıkarılamaz. Çalışma farelerde gerçekleştirildi ve Alzheimer ya da demans gelişimini ölçmedi. İnsan araştırmaları kronik uyku sorunları ile bilişsel gerileme ve bazı nörolojik hastalıklar arasında bağlantılar bulunduğunu gösterse de ilişkinin yönü ve mekanizmaları çok daha karmaşık. Yine de araştırmanın verdiği temel mesaj önemli: Uyku yalnızca dinlenme dönemi değil, beynin sinaptik bakım ve bağışıklık süreçleriyle yakından ilişkili temel bir biyolojik ihtiyaç.

Kaynak: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28539349/