Labmedya - Laboratuvar ve Sağlık Gazetesi

Çoğu zaman adet geciktirmek ya da gebeliği önlemek için kullanılan bu ilaçların aslında çok daha geniş bir kullanım alanı var. Bu ilaçların yanlış ve bilinçsiz kullanım da hâlâ oldukça yaygın. Bu yazımızda doğum kontrol haplarının temel mekanizmalarını, diğer tıbbi kullanım amaçlarını ve doğru kullanımını ele alacağız. Hadi birlikte bir inceleyelim.

Hormonal doğum kontrol hapları içerdiği sentetik hormonlarla kadınların yumurtlama döngüsünü düzenler. Yumurtlamayı baskılayarak, rahim ağzındaki salgıyı koyulaştırarak ve rahim iç yüzeyini incelterek gebeliği önlemeyi hedefler. Düzenli ve doğru kullanıldığında gebe kalma ihtimalini önemli ölçüde azaltır. Hapların en bilinen işlevi budur.

Ancak hapların tıbbi uygulamalar arasında çok daha fazlası var. Örneğin düzensiz adet gören, adet sıklığı ya da kanaması kontrolsüz kadınlarda, haplar adet döngüsünü düzenleyip kanama miktarını azaltabilir. Bu sayede aşırı kanamadan kaynaklanan demir eksikliği ve yorgunluk gibi sorunlar azalabilir. Aynı zamanda yumurtalık kistleri ya da üreme sistemine dair bazı rahatsızlıklarda da hap tercih edilebiliyor.

Bir diğer kullanım amacı ise ağrılı adet görme (dismenore) yaşayan kadınlar için. Yumurtlamayı engelleyerek rahim kasılmalarına neden olan prostaglandin üretimini azaltırlar, bu da kasık ağrısı ve kramp şikayetlerini hafifletir. Benzer şekilde hormon dengesizliklerinin ciltte yarattığı etkiler (akne, yağlı cilt, hormonal sivilceler) hap kullanımıyla iyileşebilir. Östrojen-progesteron içeren kombinasyon hapları, erkek tipi hormon (androjen) seviyesini baskılayarak sivilce oluşumunu ve fazla kıllanmayı azaltabiliyor.

Üreme sistemi hastalıklarında da haplar önemli rol oynuyor. Endometriozis gibi rahim içi tabaka dokusunun rahim dışına yayıldığı durumlarda, hormonal haplar bu dokunun aşırı büyümesini baskılayabilir. Böylece kronik ağrı, kramp ve şikayetler azalabilir. Uzun süreli kullanımlarda yumurtalık kanseri ve endometrium kanseri riskinin azaldığına dair çalışmalar da mevcut.

Bütün bu avantajların yanında hapların doğru kullanılmaması ya da kişinin sağlık geçmişine uygun olmaması bazı riskleri beraberinde getirebiliyor. Örneğin kombine hap kullanımı kalp-damar sistemi üzerinde stres oluşturabilir, özellikle sigara kullanan yüksek tansiyonu olan ya da damar tıkanıklığı geçmişi olan kadınlar için bu durum daha önemli. Ayrıca bazı negatif etkiler (mesela ilk aylarda hafif kanama düzensizlikleri, baş ağrısı, mide hassasiyetleri, ruh hali dalgalanmaları gibi) daha yaygın görülebilir.  Bu yüzden hap kullanımı, kişisel sağlık geçmişi, yaşam tarzı, hormonal dengeler ve risk faktörleri göz önünde bulundurularak hekim kontrolünde olmalı. Hapın kaynağı, içeriği, kullanım dozu, düzeni doğru belirlenmeli, her gün aynı saatte alınmalı, doktor takibi yapılmalı.

Toparlayacak olursak, doğum kontrol hapları gebelikten korunma aracından ibaret değil. Adet düzenlemek, ağrılı adetleri yönetmek, hormonal dengesizlikleri düzeltmek, cilt problemlerini hafifletmek, kist oluşumlarını önlemek ya da kanser riskini düşürmek gibi çok yönlü bir tıbbi araç. Ancak her ilaçta olduğu gibi bir doktora danışmadan kullanılmamalı.

Yazar: Eylül Rüzgar Üzer

Kaynak

1. https://www.cerrahi.com.tr/dogum-kontrol-hapi-nedir-ne-ise-yarar-nasil-kullanilir/99/1105/

2. https://www.guven.com.tr/saglik-rehberi/dogum-kontrol-hapi-nedir-dogum-kontrol-hapi-nasil-kullanilir

3. https://www.drozdogan.com/dogum-kontrol-hapi-nedir-nasil-kullanilir/

4. https://faydalibilgin.com/dogum-kontrol-hapinin-kullanildigi-hastaliklar/

5. https://www.reproductivefacts.org/news-and-publications/fact-sheets-and-infographics/noncontraceptive-benefits-of-birth-control-pills/